BLOG LOGOPEDYCZNY


Paulina Jarzynka – logopeda


 

POZDROWIENIA Z POLSKI

Podsumowanie innowacji logopedycznej realizowanej w Przedszkolu Filialnym

w roku szkolnym 2019/2020

 

Link do prezentacji:

POZDROWIENIA Z POLSKI

 


ODCINEK 3:  ANALIZA SYLABOWA WYRAZÓW 

–  od 18.05.2020


ODCINEK 2:  RYMOWANKI RZECZOWNIKOWE

 od 11.05.2020


 

KTO MA USZY – NIECHAJ SŁUCHA!
percepcja słuchowa – uwaga słuchowa – koncentracja

 

Percepcja słuchowa ma ścisły związek z koncentracją i uwagą słuchową.
Percepcja słuchowa to zdolność do rozpoznawania, różnicowania i interpretowania bodźców słuchowych (dźwięków) przez odniesienie ich do wcześniejszych doświadczeń.  Czyli –  odbiór, przetwarzanie i interpretacja. Czyli – coś więcej niż samo słyszenie.

Żeby osiągnęła poziom pozwalający na bezproblemowe wejście w świat edukacji szkolnej wymaga opanowania kilku umiejętności:

– różnicowania dźwięków mowy (= odpowiedniego poziomu rozwoju słuchu fonematycznego);
– umiejętności dostrzegania słuchowego struktury słowa – wydzielania i łączenia najpierw sylab, potem głosek w wyrazy, a wyrazów w zdania (analiza i synteza słuchowa);
– zwiększania pojemności pamięci słuchowej.

Nadmiar bodźców w otoczeniu, brak względnie stałej struktury dnia, mało okazji do słuchania bajek czytanych przez dorosłego, bezruch  nie sprzyjają  prawidłowemu kształtowaniu się uwagi słuchowej. Problemy oddechowe związane z alergią bądź przerostem migdała gardłowego również mogą utrudniać dłuższe skupianie się na bodźcach słuchowych.

Opóźniony/zaburzony rozwój percepcji słuchowej może skutkować w przyszłości dysleksją typu słuchowego – trudnościami w nauce czytania, pisania, w rozumieniu mowy, trudnościami artykulacyjnymi oraz – wtórnie – społeczno-emocjonalnymi związanymi z niepowodzeniami szkolnymi.

Rozwojowi percepcji wszelakiej, w tym – słuchowej, sprzyja za to odpowiednia dieta.
Należy dbać by była różnorodna, a  uboga w cukry, „nabiał” sklepowy, drożdże i mąkę pszenną. Cukier stołowy warto zastąpić miodem lub syropem z agawy. Polecane produkty to: zsiadłe mleko, kefir, jaja, ryby, mięso dobrej jakości, oleje tłoczone na zimno, kasze, orzechy włoskie, pestki dyni, warzywa, owoce, miód. Dla prawidłowej koncentracji  i pracy OUN ma znaczenie obecność w diecie kwasów omega-3 oraz witamin B6, B12.  W ramach suplementacji dietetyk i neurologopeda Aleksandra Listwoń poleca dla dzieci  preparaty: Lax Max, czarny orzech, papaję i lecytynę. Dla tych z „wiecznym” katarem proponuje kurkumę, która ma działanie odśluzowujące górne drogi oddechowe.

Ważna jest również codzienna aktywność fizyczna, najlepiej na świeżym powietrzu.

Percepcję słuchową można również trenować i to od 4 miesiąca życia płodowego dziecka.
Pod koniec 4 miesiąca ciąży płód bowiem potrafi już odbierać dźwięki przez powłoki brzuszne i przez wibrację. Zapamiętuje melodię, rytm, tembr głosu matki. Dlatego już wtedy ważne jest, by dziecko
w brzuchu miało okazję słyszeć swoją mamę – rozmawiającą, śpiewającą, czytającą, a także doświadczać wrażeń płynących z ruchu, kiedy mama spaceruje. Tak samo będzie już po urodzeniu –
z noworodkiem, a potem z niemowlęciem. Ruch i mowa, ruch i śpiew, kołysanie i melodia, kołysanie
i rytm to doświadczenia, które budują bazę pod prawidłowy rozwój percepcji słuchowej dziecka starszego.

A co z przedszkolakiem? Jakie ćwiczenia jemu można zaproponować?

W kolejnych tygodniach będziecie dostawać Państwo drogą mailową propozycje zabaw stymulujących percepcję słuchową dziecka w wieku przedszkolnym.

ZABAWY SŁUCHOWE – ODCINEK 1 – już od 4.05.2020.
A w nim:

  1. RYTMY, czyli „ram-tam-tam – zagram wam”
  2. SUPER PAMIĘĆ, czyli przedszkolna „konstantynopolitańczykowianeczka”
  3. „CO SIĘ SŁYSZY W CISZY?”, czyli zagadki słuchowe w różnych odsłonach
  4. RYMOWANKI, ZABAWY Z POKAZYWANIEM, ZAGADKI MUZYCZNE, czyli „rapuj Tomku w swoim domku”

 



„Złap oddech na wiosnę” – domowe zabaw(k)i oddechowe

 

                                                                         PROSTE DOMOWE ZABAWY

                                                                                               Część 1:
                                                                           Pomysły do wykorzystania

1) dmuchajka z plastikowej butelki  – „bąk w tulipanie”

Potrzebne do wykonania:
– plastikowa butelka
– nożyczki
– słomka
– kulka z papieru/folii aluminiowej/styropianowa

1. Będzie Ci potrzebna górna część butelki z szyjką i nakrętką – wytnij ją nożyczkami.
2. W nakrętce zrób nożyczkami lub innym ostrym narzędziem otwór na słomkę.
3. Zwiń kawałek folii aluminiowej w kulkę i włóż do zbiorniczka zrobionego z butelki.
4. Włóż słomkę z otwór w nakrętce i dmuchaj tak, by kulka unosiła się w pojemniku jak najdłużej.

* Jak wytniecie ząbki w górnej części zbiorniczka i pomalujecie butelkę farbą akrylową
w „tulipanowym” kolorze zrobicie tytułowy wariant zabawy.

2) dmuchajka z rolki po papierze toaletowym – „smok”

Potrzebne do wykonania:
– rolka po papierze toaletowym
– zielona farba plakatowa
– kolorowa bibuła w kolorach ognia
– papier kolorowy/marker/kulki z papieru (na oczy i nozdrza)
– nożyczki, klej, pędzelek, woda

1. Pomalujcie rolkę na zielono, odstawcie do wyschnięcia.
2. Wytnijcie paski bibuły i wklejcie do wnętrza rolki jeden koniec paska (80% paska powinno wystawać z „paszczy”)
3. Zróbcie oczy i nozdrza smoka z papieru.
4. Dmuchajcie przez drugi koniec rurki do środka i obserwujcie jak smok zionie ogniem.

3) dmuchajka w kubku z rękawiczką lateksową – „pora na potwora”

Potrzebne do wykonania:
– kubek jednorazowy
– lateksowa rękawiczka
– słomka
– nożyczki
– papier kolorowy/ naklejki „oczka”, taśma dwustronnie klejąca –  do zrobienia paszczy i oczu

1. Przygotuj 5 sztuk oczu ( po jednym na każdy palec) i paszczę potwora – naklej w odpowiednich miejscach na rękawiczce
2. Na spodzie kubka zrób otwór na słomkę, używając do tego nożyczek
3. Naciągnij rękawiczkę na kubek i resztę włóż do środka
4. Włóż słomkę do otworu i dmuchaj tak, by ukazał się potwór – widzowie mogą piszczeć
ze strachu😊

4)  Rzeczy, na/przez które można dmuchać, ćwicząc oddech:
– piórka
– bańki
– wiatraczki
– lekkie zabawki z papieru:
-> przepis na kurczaka z papieru dostępny na blogu (->Wielkanocny koszyk logopedyczny)
-> statki z papieru
-> zwierzątka z origami
– kulki z różnego tworzywa, różnej wielkości i wagi (propozycje zabaw: strzelanie goli do bramki; toczenie kulki po labiryncie – do wyjścia; wyścigi kulek)
– płomień świecy (tak długo, by tańczył, a nie zgasł) – pod kontrolą dorosłego (!)
– dmuchane flamastry
– rozcieńczona farba na kartce -> rozdmuchiwanie jej daje kleksy, które po wyschnięciu pozwolą na grę wyobraźni i rysowanie swoich wyobrażeń na temat powstałych plam (mogą powstać smoki, rycerze, słonie, helikoptery etc.)
„wirujące obrazki” – wycinasz ramkę a w środku na nitce umieszczasz element, który po dmuchnięciu na niego zacznie wirować np. ramka-boisko, a w środku doklejona na nitce wirująca piłka (-> Fb – Logopedica)

5) Zabawy ze słomką:
– dmuchanie do kubka z wodą z płynem do naczyń („jacuzzi”), a potem rozdmuchiwanie wytworzonej piany
– przenoszenie drobnych elementów (np. papierowych motyli, kawałków styropianu/ pianki) na wzór (np. przenoszenie papierowych kropek na skrzydła biedronki narysowane na kartce)
– wspomniane wyżej dmuchajki
– rozdmuchiwanie przez słomkę ryżu/kaszy wysypanej na prostokątną blachę dla ciasta lub tacę (pod spodem można ukryć obrazek; można też narysować na kartce prosty wzór, który dziecko „namaluje” oddechem w ryżu)

6) nadmuchiwanie balonów – „baloniku nasz malutki..”

7) przedmuchiwanie piłeczki pingpongowej przez otwory w pojemniku po jajkach

8) dmuchanie w proste instrumenty – harmonijki ustne, kamertony, gwizdki, flety, trąbki (zwracajcie uwagę na aktywną pracę mięśnia okrężnego warg)

9) gwizdanie

10) dmuchanie na papierowe elementy zawieszone na sznurku – „huśtanie” ich (np. liście różnej wielkości, kwiatki, postacie z bajek)

11) dmuchanie na karteczkę położoną na ścianie tak, by nie spadła

12) „Kolekcja zapachów” – wdychanie zapachów znalezionych w domu (przyprawy, naturalne olejki, perfumy, świeże pranie, zioła, kwiaty etc.) i wdmuchiwanie wciągniętego powietrza do pudełeczka (kolekcjonowanie). Potem można sobie próbować po kolei przypomnieć, jaki zapach po kolei trafiał do naszej kolekcji.

13) ćwiczenia statyczne w pozycji stojącej:
Wersja1 – podstawowa:
Stań przed lustrem w lekkim rozkroku, skontroluj postawę ciała – niech będzie swobodna, ale kręgosłup ma być prosty. Zrób wdech nosem – wydech buzią. Oddychaj wolno i równomiernie.
Nie przytrzymuj powietrza.
Wersja 2: Na wydechu wymawiaj w sposób ciągły głoski: /s/, /sz/, /ch/, /f/
Wersja 3: to samo – w sposób przerywany.
Wersja 4: – inne głoski w sposób przerywany: /p/, /w/, /tk/, /dg/

                                                                           Część 2:
    Zasady ogólne obowiązujące przy ćwiczeniach oddechowych

– ćwiczenia wykonuj przed jedzeniem albo w odstępie min. 1 godz. po posiłku
– powtórz je przynajmniej 2 razy w ciągu dnia
– wykonaj krótką gimnastykę przed ćwiczeniami oddechowymi: zrób kilka pajacyków, wykonaj skłony w przód/tył i na boki szyją, zrób skręty tułowia, krążenia i wymachy ramion
– do ćwiczeń przyjmuj swobodną pozycję ciała – nie spinaj ramion, nie podnoś ich w górę, nie odchylaj głowy do tyłu
– oddychaj swobodnie – nabieraj powietrze nosem bez nadmiernej przesady, wydychaj buzią, nie pozbawiając się całkowicie powietrza (zawsze powinna zostać jakaś rezerwa)
– nie ćwicz, gdy masz katar lub inne trudności z oddychaniem wynikające z alergii/astmy

 

Opracowała: Paulina Jarzynka


4 PRZEDSZKOLNE SPOTKANIE Z BAJKĄ

 

 


3 PRZEDSZKOLNE SPOTKANIE Z BAJKĄ

Zbliża się Wielkanoc, a zatem pora dopuścić do głosu tajemnicze Jajo…
To fascynująca historia o młodości, ale również o poszukiwaniu własnej tożsamości. Zobaczymy, co się z tego wykluje…

 


Wielkanocny koszyk logopedyczny

W zestawie:

  1. Film 

 

2. Przepis na zabawkę oddechową – kurczak z papieru:

 

KURCZAKI Z PASKÓW PAPIERU

Będą Ci potrzebne:
– papier kolorowy, najlepiej techniczny – żółty i pomarańczowy
– nożyczki
– ołówek
– linijka
– klej/taśma dwustronnie klejąca
– marker lub mazak (ciemny kolor)

  1. Na żółtym papierze kolorowym odrysuj paski o podanych wymiarach:18cm/2cm
    12cm/2cm
    10cm/2cm
    8cm/2cmWytnij wszystkie paski. Sklej pierwsze trzy tak, by powstały 3 okręgi.
    Ostatniego paska o wymiarach 8/2 nie sklejaj. To będzie podstawa kurczątka.
  2. Na pomarańczowym papierze odrysuj pasek o wymiarach: 3cm/1,5 cm.
    Wytnij pasek, zegnij na pół i przytnij tak, by powstał dziób. Zegnij tak, żeby powstało małe prostokątne pole, które da się przykleić do głowy kurczątka.
  3. Okrąg 12/2 wklej do środka okręgu 18/2. Okrąg 10/2 przyklej tam, gdzie powinna być głowa (na okręgu 12/2). Doklej dziób. Przyklej podstawę.
  4. Narysuj łapki i oczy kurczątku.

 

Jeśli zrobisz więcej kurczątek, będziesz miał więcej zabawy😊

                                            ĆWICZENIE ODDECHOWE Z KURCZĄTKAMI

Wykorzystaj zrobione kurczątka do zabawy oddechowej:

Nabierz powietrze nosem i dmuchaj na kurczątko tak, by przesunęło się do przodu.

Możesz zrobić z klocków przeszkody. Opracować trasę, którą kurczątko musi pokonać.
Zrobić dziurę w pudełku po butach i wdmuchiwać kurczątko do kurnika.

Ważne jednak, byś sterować pisklęciem za pomocą oddechu, a nie rączką i nabierał powietrze nosem, a nie buzią. O tych dwóch rzeczach pamiętaj i baw się dobrze!

 

3.  Propozycje zabaw rozwijających mała motorykę z wykorzystaniem plasteliny, papieru i nożyczek – wielkanocny kurczaczek i królik

 

a. Kurczaczek Wielkanocny

Instrukcja wykonania kurczaczka: kurczę z plasteliny

 

b. Królik Wielkanocny

 

Szablon królika:

 

Dodatek pomocniczy do ćwiczenia ze słomką – jaja:


 

 

2 PRZEDSZKOLNE SPOTKANIE Z BAJKĄ

Znacie Trzy świnki? Pewnie, że tak! W tym odcinku poznacie sympatycznego bohatera z ryjkiem, który postanawia uciec z domu. Dlaczego? Obejrzyjcie koniecznie!

 


Przedszkolne spotkanie z bajką – part 1

Zapraszam do wysłuchania opowieści o misiu Petit i jego przyjaciółce Sophie.
Mam nadzieję, że Wam się spodoba!


Mów and Move

Link do materiałów: https://pl.padlet.com/pjarzynka/tdovf4w2go1q

 


Kwarantanna z logopedą

Link do materiałów: https://pl.padlet.com/pjarzynka/km64p0pch1qf

 


Zabawy sensoplastyczne z mąką

 

Czego będziecie potrzebować?
Macie mąkę? A coś do rozłożenia na podłodze w dużym formacie? (cerata, folia malarska) Przydadzą się Wam również:
– lejki, miseczki, wałki, łyżeczka, foremki do kruchych ciastek i muffinek
– balon, marker, kawałki włóczki/wstążeczka
– sól, oliwka dla dzieci
– pozostałości posypek, lukrów do ciasteczek
– foremka prostokątna do ciasta lub płaskie pudełko, pędzelki, drobne gadżety do zakopania w mące
Nie musicie mieć wszystkiego – wybierzcie co macie i zróbcie co możecie, z tym co jest pod ręką.

Co można zrobić?
-> przesypywać
-> sprawdzać pojemności różnych naczyń
-> mieszać z wodą niegazowaną lub gazowaną

-> zrobić „gniotka” = przesypać mąkę przez lejek do balona, zrobić supeł, włosy z włóczki, oczy i buzię markerem (najlepsza – skrobia ziemniaczana)
-> zrobić „ciastolinę lat 80-tych”, czyli masę solną
Składniki: szklanka mąki, szklanka soli, 0,5 szklanki wody
Przepis: wymieszać, ugnieść
Działanie: wykrawanie foremkami kształtów lub lepienie, co wyobraźnia podpowiada, dekorowanie „ciasteczek”/ „muffinek”, robienie „koralików”, malowanie powstałych ozdób etc.

-> pobawić się w paleontologa: do płaskiego pudełka/formy włożyć małe figurki/ wycięte z kartonu szablony i zasypać mąką; dzieci używając pędzelków odkopują „szkielety”

-> poćwiczyć prawidłowe oddychanie: nałożyć trochę mąki na rękę i zdmuchnąć ją, pamiętając o prawidłowym nabieraniu i wydychaniu powietrza: wdech nosem „do brzucha” – pauza – wydech buzią

-> zrobić „mokry piasek” – pomieszać w proporcji 8:2 mąkę pszenną z oliwką dla dzieci – pokruszyć w ręku, powąchać jak pachnie, zrobić babkę z „piasku”

-> zrobić „znikopis”: nasypać cienką warstwę mąki i rysować patyczkiem/ odwróconym pędzelkiem litery/kształty
-> zrobić „obrazek”” na kolorowej kartce narysować prosty kształt np. kwiatek, posmarować go klejem, posypać mąką, strząsnąć
-> zrobić „mączny plac budowy”: na „pobojowisko” po wcześniejszych zabawach wprowadzić samochodziki i niech działają: kopią, spychają, wyrównują, usypują …


JAK SIĘ SZYBKO NAUCZYĆ PIĘKNIE MÓWIĆ ?

TRENUJĄC – PRZY KAŻDEJ OKAZJI , REGULARNIE – NA ZAJĘCIACH,
W PRZEDSZKOLU, W DOMU, PODCZAS SPACERU, NA HUŚTAWCE

W większości sytuacji zajęcia „gabinetowe” z logopedą to za mało, aby pobudzić u dziecka prawidłowy rozwój mowy. Regularna praca nad wymową
na zajęciach logopedycznych, w przedszkolu i w domu daje szansę na szybsze
i łatwiejsze rozwiązanie lub zminimalizowanie problemów z mową
i komunikacją.

O CZYM NALEŻY PAMIĘTAĆ, WYKONUJĄC
ĆWICZENIA LOGOPEDYCZNE W DOMU?

• Znajdź podczas codziennych zajęć stałą porę, o której będziesz
z Dzieckiem „gimnastykować buzię i język”. Najlepiej, by nie był to koniec dnia. Jeśli to możliwe, trenuj krócej, ale kilka razy dziennie.
• Nastawienie jest ważne! Zastąp hasło: „ćwiczenia”, słowami: „trening”, „chwila dla buzi i języka”,„zabawa w poprawne mówienie”, podkreślając pożytki płynące z wykonywania zadań.
• Wykorzystuj naturalne sytuacje do utrwalania i rozwijania umiejętności językowych dziecka – przy myciu zębów lub stojąc na światłach możecie „stroić miny” logopedyczne do lustra; podczas kąpieli lub zabawy, gdy dziecko jest zrelaksowane, możecie poprosić, by Dziecko powtórzyło ćwiczone sylaby, wymyśliło i powtórzyło rym do określonego wyrazu.
Jeśli jesteście poza domem – poszukajcie w otoczeniu słów zawierających ćwiczoną głoskę. Bardzo dobre efekty przynosi ćwiczenie określonych grup sylab/ wyrazów podczas czynności ruchowych – marszu, huśtania na huśtawce, podskakiwania, bujania w fotelu. Wykorzystujcie każdą, nawet prozaiczną sytuację (sprzątanie, gotowanie, zakupy) do treningu słuchowego i artykulacyjnego.
• Ćwicz razem z dzieckiem! Wspólne zdobywanie „Mount Everestów logopedycznych” może być czasem wspólnej, radosnej zabawy. Pamiętajcie, że i Wy będziecie czerpać osobiste korzyści z tych treningów, stając się jeszcze lepszym wzorem dla swojego Dziecka.
• Każde, nawet najchętniej współpracujące dziecko, miewa swoje „kryzysy” związane z motywacją do ćwiczeń. To naturalne. Często na pierwsze wyraźne efekty ćwiczeń trzeba poczekać nawet kilka miesięcy.
Bądź cierpliwy i konsekwentny! Motywację Dziecka wzmacniaj
w pozytywny sposób: chwal, dostrzegaj i doceniaj postępy. Dawaj cząstkowe nagrody za dobre wykonanie ćwiczeń w ciągu dnia. Przygotuj tabelkę, w której będziesz naklejał naklejki, przybijał stempelki lub rysował obrazki. Po osiągnięciu pewnego etapu Dziecko może otrzymać „dużą nagrodę” – może to być rodzinne wyjście do kina, wycieczka, zrobienie czegoś niecodziennego.
• Kontaktuj się z logopedą, aby konsultować postępy i sposób wykonywania ćwiczeń.

Z życzeniami sukcesów

Paulina Jarzynka


Ćwiczenia logopedyczne dla pacjentów laryngologicznych

Oddech

– sposób wykonania: zęby trzonowe zaciśnięte, usta zamknięte
(można wesprzeć się „sztucznym językiem” = paskiem papieru przytrzymywanym ustami)

3 głębokie wdechy nosem, wydechy ustami (podczas wdechu „rośnie” brzuch = pracuje przepona) i przerwa – powtórzyć 5x (stopniowo zwiększamy liczbę kontrolowanych oddechów)
wydłużanie fazy wydechowej (zwracamy uwagę, by podczas wydechu dziecko nie robiło
z policzków „baloników”): „wąchanie kwiatków/ perfum” (wdech i wydech nosem); dmuchanie na piłeczkę pingpongową do bramki zbudowanej z klocków; dmuchanie baniek mydlanych; zdmuchiwanie ze stołu lekkich „resoraków” (więcej ciekawych propozycji znajdą Państwo w artykule D. Zielińskiej na stronie:
http://mmp.fio.org.pl/images/dodatki/zielinska_oddechowe.pdf)

przedłużanie głoski /m/ podczas wydechu i liczenie czasu mruczenia („mruczące misie”)
i zapisywanie rekordów

Podniebienie miękkie

płukanie gardła;
chuchanie na zmarznięte ręce;
chrapanie;
„głodny lewek”, czyli
wymawianie krótko, raz za razem, głoski /a/:
a-a-a-a-a-a-a
śmiech na różne sposoby (uruchamianie przepony);
mormorando;
kaszel z językiem wysuniętym na brodę („chory krasnoludek”);
ziewanie (naturalne);
„balonik” – napełnianie powietrzem policzków i zatrzymywanie powietrza w buzi
(dla zwiększenia ciśnienia w jamie ustnej zalecane wsunięcie języka między zęby);
ćwiczenie dr Anny Regner:
buzia otwarta szeroko, wdech nosem przy zatkanej jednej dziurce – wydech ustami
(do powtórzenia z zatkaniem drugiej dziurki);
przenoszenie papierków/ ryżu preparowanego/ małych cukierków za pomocą słomki;
naśladowanie odgłosów (kukułki, żabki, koguta, indyka, kurki); gęganie jak gęś;
powtarzanie energiczne sylab:

akka, ekke, okko, ukku, ykky
agga, egge, oggo, uggu, yggy

wymawianie sylab z głoską/p/ na końcu (z przedłużeniem zwarcia warg):
ap, ep, op, up, yp, ip
oraz na początku:
pa, pe, po, pu, py, pi

picie gęstych napojów przez słomkę (sok przecierowy, kisiel, budyń, zupa-krem).

Żuchwa

Opuszczanie żuchwy do dołu – liczenie do 10 – rozluźnienie;
Przesuwanie szczęki na boki;
ściąganie żuchwy do tyłu, w kierunku szyi;
przesuwanie ściągniętych warg w lewo/prawo;
wypychanie językiem policzków w lewo/prawo;
ziewanie naturalne, z szeroko otwartą buzią

Język

kląskanie językiem („konik”);
„malowanie sufitu” – przesuwanie języka od wałka dziąsłowego za górnymi zębami
po szwie podniebiennym w głąb jamy ustnej;
zlizywanie Nutelli/ miodu/ serka topionego/ dżemu z podniebienia przy otwartych ustach;
„język na zaczarowanym miejscu”: podnoszenie i utrzymywanie czubka języka na dziąsłach za górnymi zębami przy otwartych, uśmiechniętych ustach przez określony czas (początkowo – kilka sekund, potem dłużej);
„przyssawka”/ „język na nitce” – wklejanie czubka i przedniej części języka w podniebienie tak, by można było zaobserwować wędzidełko

Wargi

zaciskamy mocno zęby i usta, potem rozluźniamy („trzymanie sekretu”) – 5x
zakładamy jedną wargę na drugą – 5x
„całuski”: wysuwamy ściągnięte wargi do przodu i cmokamy
przenosimy papierki (np. z dziurkaczy ozdobnych) za pomocą słomki.
Opracowanie: P. Jarzynka


CZY NIEPŁYNNOŚĆ MÓWIENIA U DZIECKA  TO POCZĄTKI JĄKANIA?

Często między 2. a 3. rokiem życia u małych dzieci pojawiają się zakłócenia
w płynnym wypowiadaniu się. W niewielu przypadkach są to sygnały wczesnego jąkania, znacznie częściej jest to przejściowa, rozwojowa niepłynność mówienia, która z czasem przemija.

CO DECYDUJE O PŁYNNOŚCI MÓWIENIA?

Żeby mówić o niepłynności, trzeba uświadomić sobie, co decyduje o tym, że czyjąś wypowiedź odbieramy jako płynną, bez „potknięć”.

Podstawową jednostką rytmiczną wypowiedzi (i nośnikiem jej sensu) jest fraza.
Zawiera ona od 8 do 15 sylab, a trwa ok. 2-3 sekund. Między jedną frazą a drugą występują krótkie pauzy, które nie mają znaczenia, jeśli trwają poniżej 2 sekund.
Regularne, rytmiczne i następujące po sobie w określonym czasie występowanie fraz
w wypowiedzi daje wrażenie, że wypowiedź jest płynna.
W świetle tych ustaleń, niepłynnością jest zaburzenie ciągłości realizacji wypowiedzi, które objawia się m. in. zaburzeniami czynników prozodycznych wypowiedzi.
W zależności od rodzajów objawów i ich nasilenia możemy ocenić niepłynność mówienia jako normalną lub patologiczną. W ocenie tej pomaga badanie ilości niepłynnie wypowiedzianych wyrazów lub sylab w większości sytuacji wymagających mówienia, obserwowanych przez pół roku („próba wyrazowa” lub „próba sylabowa”).
Wartością graniczną jest 5% niepłynności.

Objawami zaburzeń prozodycznych są:
• przedłużanie dźwięku;
• stosowanie dłuższych pauz, wprowadzanie wyrazów i dźwięków dodatkowych, rozciąganie fraz w czasie;
• trudności koartykulacyjne w przechodzeniu od jednego dźwięku do drugiego (powtarzanie, przeciąganie, pauzy);
• zmiany tempa wypowiedzi – raptowne zwolnienia lub przyspieszenia tempa przed spodziewanym wystąpieniem trudności;
• zaburzenie melodii mowy.

Inne objawy mogące towarzyszyć niepłynności to:
• zaburzenia napięcia mięśniowego w obrębie narządów mowy;
• zaburzenia koordynacji oddechu, fonacji i artykulacji oraz zaburzenia toru oddechowego;
• zaburzenia kontaktu wzrokowego;
• zaburzenia artykulacyjne.

UWAGA!
Nie wszystkie zjawiska towarzyszące niepłynności są patologiczne.
Część objawów – przeciąganie czy powtarzanie sylab i głosek – może być związane
z problemem nie „jak?”, ale „co powiedzieć?”
OBJAWY PATOLOGICZNE, MOGĄCE ŚWIADCZYĆ
O WCZESNYM JĄKANIU

• przeciągnięcia, którym towarzyszy napięcie mięśniowe, tzw. „spastyczne”
(w przypadku przedłużeń niespastycznych trzeba zwrócić uwagę na ich ilość
i przyczynę);
• pauzy związane z zatrzymaniem realizacji dźwięku w wyrazie, niezależnie od pozycji dźwiękowej, którą głoska zajmuje (tzw. „bloki”), zwłaszcza, jeśli towarzyszy im napięcie mięśniowe, a czas ich trwania jest dłuższy niż 2 sekundy;
• wtrącanie wyrazów nietypowych, nic nie znaczących wokalizacji, części wyrazów jako „wypełniaczy” (pauzy wypełnione);
• powtórzenia dotyczące sylab (w tym wyrazów jednosylabowych) i głosek więcej niż jednokrotne, we wszystkich pozycjach dźwiękowych (też: wyrazów i fraz – jeśli są liczne);
• zmienne, stale przyśpieszone lub stale spowolnione tempo wypowiedzi;
• zaburzenia wysokości głosu, nieprawidłowa intonacja, głos zbyt cichy lub zbyt podniesiony (zwykle związane ze spastycznością);
• zaburzenia oddechowe (zwykle towarzyszy im wzmorzone napięcie mięśniowe i współruchy);
• liczbę niepłynności przekraczającą 5% wypowiedzi ogółem w próbie sylabowej.
CZYNNIKI RYZYKA WYSTĄPIENIA JĄKANIA
– PYTANIA KONTROLNE

Niektóre dzieci znajdują się w grupie ryzyka jąkania. Odpowiedź na poniższe pytania pomoże Ci wstępnie ocenić, czy istnieje ryzyko utrwalenia się jąkania w przypadku Twojego dziecka. (źródło: K. Wesierska, B. Jeziorczak, „Czy moje dziecko się jąka?”, s. 33)

1. Czy ktokolwiek w rodzinie dziecka się jąkał lub nadal jąka?
2. Czy którykolwiek z opiekunów odczuwa silny niepokój związany z mową dziecka?
3. Czy od momentu wystąpienia pierwszych objawów minął okres dłuższy niż 12 miesięcy?
4. Czy objawy niepłynności utrzymują się na tym samym poziomie lub
się nasilają?
5. Czy dziecko ma inne problemy związane z mówieniem (mówi niewyraźnie, z trudem buduje zdania, ma problemy z rozumieniem wypowiedzi, mowa pojawiła się później, niż u rówieśników, ma inne problemy rozwojowe)?
6. Czy dziecko stara się mówić dużo więcej i w sposób bardziej skomplikowany niż jego rówieśnicy?
7. Czy dziecko jest świadome swoich trudności, a nawet obawia się mówić
z tego powodu?
8. Czy pierwsze objawy niepłynności pojawiły się później niż po 42. miesiącu życia dziecka?
W świetle najnowszych badań, za pojawienie się objawów jąkania wczesnodziecięcego odpowiadają czynniki genetyczne i te, związane z nabywaniem mowy i języka – lingwistyczne. Ważniejsze jest jednak to, co wpływa na nasilanie i utrwalanie objawów, czyli – czynniki psychologiczne i środowiskowe:

– temperament i osobowość dziecka;
– styl komunikowania się osób, z którymi dziecko najczęściej rozmawia;
– reakcje otoczenia na pojawiające się problemy w mowie;
– styl życia rodziny.

Można wiele zrobić, by pomóc dziecku, jeśli problem niepłynności zaistnieje.
Szczegółowe wskazówki zamieściła na stronie Leśnego Przedszkola mgr Małgorzata Obwojska-Wojtyniak w artykule pt.: Jak pomóc dziecku z niepłynnością mowy?
W tym miejscu, chciałabym przybliżyć założenia strategii uczenia płynności (strategii DOM), przedstawionej przez B. Jeziorską i K. Węsierską w publikacji dla rodziców pt. „Czy moje dziecko się jąka?” (Katowice 2011).
STRATEGIA DOM
Strategia DOM oparta jest na przekonaniu, że zaspokajanie fundamentalnych potrzeb dziecka w jego domu rodzinnym, zadbanie o jego szeroko rozumiane dobro, poczucie wartości i bezpieczeństwa jest najlepszym wsparciem
w przezwyciężaniu trudności rozwojowych.

„Ważny dla doskonalenia płynności jest klimat domu i prowadzenie rozmów. Chodzi o to, aby sensem rozmowy było wzajemne porozumienie się, a nie wywarcie dobrego wrażenia bezbłędnością i osiągnięcie stuprocentowej płynności wypowiedzi.”

Strategia DOM opiera się na trzech zasadach:

Zasada pierwsza: Dobry kontakt
Zasada druga: Organizacja
Zasada trzecia: Modelowanie

Dobry kontakt – jak budować?

Poprzez okazywanie swojemu dziecku akceptacji i odpowiadanie na potrzeby dziecka:
– ciesz się swoim dzieckiem;
– patrz na nie z podziwem;
– traktuj poważnie jego problemy – wysłuchaj, rozmawiaj bez pouczania i strofowania;
– w razie niepokoju lub wątpliwości swojego, kogoś z bliskich, dziecka – nie wahaj się skorzystać z konsultacji z logopedą.

Organizacja czasu dająca poczucie harmonii i bezpieczeństwa

– zadbaj o stały, powtarzalny, przewidywalny dla dziecka rytm dnia, który zapewni dziecku potrzebny spokój.
– bądź konsekwentny. Przestrzeganie określonych zasad wychowawczych nie burzy dobrego kontaktu, wręcz przeciwnie – umacnia go – dziecko, by czuć się bezpiecznie, potrzebuje wiedzieć, czego się może po rodzicach spodziewać – jakie są reguły i konsekwencje.
– spędzaj czas ze swoim dzieckiem, bawiąc się z nim na świeżym powietrzu; tańcząc, śpiewając (pamiętaj, że „nie o to chodzi, jak co komu wychodzi”), układając konstrukcje z klocków, malując palcami, lepiąc, klejąc – tworząc różne dzieła. Niech to będzie zabawa beztroska, przyjemna. Liczy się sam kontakt z Tobą, bliskość, a nie trening umiejętności.
Nie zamieniaj się w instruktora! Niech to będą magiczne chwile dla ciebie
i dziecka.

Modelowanie – jak być wzorem mowy dla swojego dziecka?

Dziecko stara się naśladować mowę osób z najbliższego otoczenia. Używanie zbyt trudnych słów, mówienie w szybkim tempie może utrudniać opanowywanie języka przez małe dziecko.
Bycie dobrym wzorem w mówieniu nie jest proste.
– mów wyraźnie;
– używaj dostosowanego do możliwości dziecka słownictwa;
– buduj krótkie zdania;
– mów odpowiednio wolno (ale nie przesadnie wolno, by brzmiało to naturalnie);
– nie zasypuj dziecka gradem pytań – zostaw mu przestrzeń na swobodną wypowiedź;
– bądź cierpliwy – pozwól dziecku popełniać błędy, nie wyręczaj, nie poprawiaj, nie krytykuj, nie namawiaj do odpowiedzi lub powtórzenia wypowiedzi.
– pokaż dziecku, że bardziej interesuje cię, co ono mówi, a nie w jaki sposób – słuchaj uważnie, potwierdzaj, że rozumiesz.

Często drobne zmiany stylu komunikowania się z dzieckiem przyczyniają się do znaczącej poprawy jakości jego wypowiedzi.
Paulina Jarzynka, logopeda

Bibliografia:
1. T. Woźniak, Niepłynność mówienia, w: Logopedia. Teoria zaburzeń mowy, red.
S. Grabias, M. Kurkowski, Lublin 2012.
2. K. Węgierska, B. Jeziorczak, Czy moje dziecko się jąka? Poradnik dla rodziców małych dzieci, które mają problem z płynnym mówieniem, Katowice 2011.
3. Z. Tarkowski, E. Humeniuk, J. Dunaj, Jąkanie w wieku przedszkolnym, Olsztyn 2011.
4. E. Lichota, Profilaktyka jąkania i niepłynności mówienia, Gdański 2008.
5. M. Kurkowski, Próba sylabowa do oceny niepłynności mówienia, Warszawa 2003.
6. Z. Tarkowski, Jąkanie wczesnodziecięce, Warszawa 1997.